W sercu Beskidu Niskiego, tuż przy głównej siedzibie Magurskiego Parku Narodowego w Krempnej, zaczyna się ścieżka przyrodnicza, która łączy w sobie lekcję przyrody z historią regionu. Trasa wiedzie od Ośrodka Edukacyjnego przez Przełęcz Hałbowską aż do zabytkowej cerkwi w centrum miejscowości, mijając po drodze osiemnaście punktów edukacyjnych. To kilka godzin spaceru, podczas którego można zobaczyć, jak wygląda naturalna buczyna karpacka, dowiedzieć się o działaniach ochroniarskich w parku i zrozumieć, dlaczego ten fragment Karpat jest tak wyjątkowy.
Magurski Park Narodowy to najmłodszy z beskidzkich parków – powstał dopiero w 1995 roku. Jest też najbardziej zalesionym parkiem narodowym w Polsce, bo lasy zajmują tu aż 95 procent powierzchni. W przeciwieństwie do popularnych szlaków w Tatrach czy Bieszczadach, tutaj panuje spokój i cisza, którą przerywa tylko śpiew ptaków i szum wiatru w koronach drzew.
- osiemnaście punktów edukacyjnych
- unikalna mozaika flory i fauny
- spokój bez tłumów turystów
- piękne widoki na dolinę Wisłoki
- możliwość wydłużenia trasy szlakami
Trasa ścieżki przyrodniczej – co zobaczysz po drodze
Ścieżka zaczyna się przy Ośrodku Edukacyjnym im. Jana Szafrańskiego w Krempnej i wpisuje się w fragment żółtego szlaku turystycznego. Można ją przejść w całości albo podzielić na dwie części – w zależności od kondycji i czasu, jaki się ma do dyspozycji. Pierwsza część prowadzi od Ośrodka do Przełęczy Hałbowskiej i zajmuje około półtorej godziny. To stosunkowo łagodne podejście wąską drogą asfaltową, a potem leśną ścieżką.
Po drodze mijasz granicę parku, skąd rozciąga się widok na Krempną i dolinę Wisłoki z otaczającymi wzgórzami. Nazwa przełęczy pochodzi od nieistniejącej już wsi Hałbów – jednej z wielu łemkowskich osad, które zniknęły z mapy po wysiedleniach w 1947 roku. Tuż pod przełęczą znajduje się zbiorowa mogiła Żydów rozstrzelanych przez Niemców w 1942 roku – miejsce, które przypomina o tragicznej historii tego regionu.
Druga część trasy, od Przełęczy Hałbowskiej do cerkwi w Krempnej, to kolejne dwie do dwóch i pół godziny marszu. Na Przełęczy Hałbów żółty szlak łączy się z czerwonym szlakiem turystycznym, co daje możliwość wydłużenia wycieczki lub zmiany trasy powrotnej. Łącznie na całej ścieżce znajduje się osiemnaście przystanków edukacyjnych z tablicami, które tłumaczą, co dzieje się w otaczającej przyrodzie.
Magurski Park Narodowy leży na granicy wpływów flory i fauny Karpat Zachodnich i Wschodnich. To ekologiczny pomost, gdzie mieszają się gatunki z obu regionów, tworząc unikalną mozaikę przyrodniczą.
Przyroda Magurskiego Parku Narodowego – buczyny i naturalne procesy
Dominującym typem lasu w parku są buczyny karpackie. Najstarsze bukowe drzewa rosną tu według naturalnego cyklu – bez ingerencji człowieka. Wywrócone martwe drzewo nie jest usuwane, tylko pozostawiane, by naturalnie się rozkładało, dając życie innym organizmom. To właśnie te procesy można obserwować na ścieżce przyrodniczej.
Jesienią buczyny nabierają czerwonych i złotych barw – to chyba najpiękniejsza pora na spacer tym szlakiem. Wiosną natomiast las budzi się do życia, a na polanach pojawiają się pierwsze kwiaty. W parku funkcjonują trzy obszary ochrony ścisłej, gdzie przyroda pozostawiona jest sama sobie. Największy z nich to Magura Wątkowska, obejmująca masyw najwyższego szczytu parku – Wątkowej (846 m n.p.m.).
Na tablicach edukacyjnych dowiesz się też o działaniach ochroniarskich prowadzonych w parku. To nie tylko ochrona bierna – pracownicy parku aktywnie monitorują populacje rzadkich gatunków, dbają o zachowanie różnorodności biologicznej i edukują zwiedzających.
Ścieżka Kiczera – alternatywna trasa w okolicy Krempnej
Jeśli ścieżka Hałbów okaże się za krótka, warto rozważyć także ścieżkę przyrodniczą Kiczera, która znajduje się na trasie między Krempną a Ożenną. Ma długość 2,5 kilometra i składa się z jedenastu przystanków edukacyjnych. Prowadzi przez opuszczoną łemkowską wioskę Żydowskie, gdzie zachowały się ruiny cerkwi oraz cmentarz z kamiennymi nagrobkami.
Trasa wiedzie dalej na widokowe pastwiska, skąd rozpościera się panorama na dolinę i okoliczne szczyty: Niedźwiedzie, Jaworzynę, Żydowską Górę czy Wysokie. Na specjalnej makiecie opisane są wszystkie widoczne wzniesienia. Potem wchodzisz już w las, gdzie najstarsze buki tworzą naturalny ekosystem. Ostatnim punktem jest śródleśna polana z zadaszonymi altanami i ławeczkami – idealne miejsce na odpoczynek przed powrotem.
Beskid Niski to region naznaczony historią wysiedleń ludności łemkowskiej. Po 1947 roku setki wsi przestały istnieć, a po ich mieszkańcach pozostały tylko cerkwiska, cmentarze i zarośnięte fundamenty domów.
Dla kogo jest ta atrakcja
Ścieżka przyrodnicza w Krempnej to dobra opcja dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Trasa nie jest szczególnie wymagająca technicznie, choć wymaga pewnej kondycji – zwłaszcza jeśli decydujesz się na przejście całej pętli. Dzieci mogą uczyć się o przyrodzie w praktyczny sposób, czytając tablice edukacyjne i obserwując las wokół.
To także miejsce dla miłośników spokojnych wędrówek, którzy cenią sobie ciszę i kontakt z naturą. W przeciwieństwie do zatłoczonych szlaków w bardziej popularnych górach, tutaj rzadko spotyka się tłumy turystów. Nawet w weekendy można mieć wrażenie, że las należy tylko do ciebie.
Dla osób zainteresowanych historią regionu ścieżka oferuje wgląd w tragiczne losy Łemków i Żydów z tego terenu. Mogiła pod Przełęczą Hałbowską oraz opuszczone wsie to miejsca, które skłaniają do refleksji.
Magurska Odznaka Terenowa – wyzwanie dla wytrwałych
Zarząd Magurskiego Parku Narodowego przygotował dla turystów specjalne wyróżnienie – Magurską Odznakę Terenową. Żeby ją zdobyć, trzeba zebrać pieczątki z dziewięciu miejsc: Baraniego, Diablich Kamieni, Nieznajowej, ścieżki przyrodniczej Hałbów, ścieżki Kiczera, ścieżki przyrodniczo-kulturowej Świerzowa Ruska, Wątkowej, Wodospadu Magurskiego i Wysokiego.
To dobry sposób, żeby zmotywować się do dokładniejszego poznania parku. Ścieżka przyrodnicza w Krempnej jest jednym z punktów na tej liście, więc warto połączyć jej zwiedzanie z innymi atrakcjami w okolicy.
Cerkiew w Krempnej – finał trasy
Ścieżka kończy się przy zabytkowej cerkwi pw. św. Kosmy i Damiana w centrum Krempnej. Ta dawna łemkowska świątynia została zbudowana w latach 1778-1782 i jest największym zabytkiem miejscowości. Po wysiedleniu Łemków w 1947 roku cerkiew została opuszczona przez grekokatolików i trafiła pod opiekę kościoła rzymskokatolickiego. Dzięki temu przetrwała do dzisiejszych czasów w świetnym stanie.
Warto zajrzeć do środka, jeśli cerkiew jest otwarta. Drewniana architektura i wnętrze z ikonostasem to przykład charakterystycznej dla tego regionu sztuki sakralnej.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Wstęp do Magurskiego Parku Narodowego jest płatny. Bilet jednodniowy kosztuje 6 zł (normalny) i 3 zł (ulgowy). Można też kupić bilet wielokrotnego wstępu ważny od maja do października – kosztuje 100 zł (normalny) i 50 zł (ulgowy), ale jest imienny i można go nabyć tylko w Dyrekcji Magurskiego Parku Narodowego w Krempnej. Mieszkańcy okolicznych gmin (Krempna, Nowy Żmigród, Dukla, Osiek Jasielski, Dębowiec, Lipinki, Sękowa) mają wstęp bezpłatny po okazaniu dowodu tożsamości.
Ścieżka przyrodnicza jest dostępna cały rok, ale najlepiej wybrać się tu od wiosny do jesieni. Zimą szlaki mogą być oblodzone lub zasypane śniegiem. Na przejście całej trasy warto zarezerwować sobie 3-4 godziny, plus czas na odpoczynek i podziwianie widoków.
Dojazd do Krempnej jest stosunkowo prosty. Z Tarnowa to niecałe dwie godziny jazdy samochodem, z Krakowa około dwóch i pół godziny. Krempna leży przy drodze wojewódzkiej 992, która łączy Gorlice z Nowym Żmigrodem. Parking znajduje się przy Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym, gdzie zaczyna się ścieżka.
Warto też odwiedzić samo muzeum przyrodnicze w Ośrodku Edukacyjnym. Główną salę ekspozycyjną można zwiedzać tylko pod opieką pracownika parku, więc trzeba dopytać o godziny zwiedzania i ewentualnie umówić się wcześniej. To dobry punkt startowy przed wyruszeniem na szlak – można tam dowiedzieć się więcej o przyrodzie i historii parku.
W okolicy Krempnej znajduje się też zalew, który w upalne dni oferuje możliwość ochłody. To dobry sposób na zakończenie dnia spędzonego na szlakach.