Rezerwat Przyrody Kornuty

Rezerwat Przyrody Kornuty to niewielki, bo liczący nieco ponad 3 hektary obszar chroniący jedne z najbardziej efektownych formacji skalnych w zachodniej części Beskidu Niskiego. Usytuowany na zboczach góry Kornuty w paśmie Magury Wątkowskiej, nieopodal wsi Bartne i Bodaki w gminie Sękowa, oferuje coś więcej niż tylko spacer po lesie – to spotkanie z dziką przyrodą, gdzie piaskowcowe skały przypominają zrujnowane baszty, a w szczelinach skalnych zimują nietoperze.

Warto wiedzieć, że to najstarszy rezerwat przyrody w całym Beskidzie Niskim. Formalnie powstał w 1953 roku, ale historia jego ochrony sięga jeszcze lat 30. XX wieku, kiedy Polskie Towarzystwo Tatrzańskie wykupiło ten teren z rąk prywatnych, by uratować go przed dalszą eksploatacją.

Historia ochrony – od kamieniołomu do rezerwatu

Na początku XX wieku teren dzisiejszego rezerwatu należał do prywatnych właścicieli, a miejscowa ludność wydobywała tutaj kamień na potrzeby budowlane i jako surowiec dla rzeźbiarzy. Dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym przyrodnicy i turyści zaczęli głośno mówić o konieczności ochrony tego miejsca. Efektem było wykupienie gruntów przez PTT w 1937 roku i natychmiastowe wstrzymanie eksploatacji skał.

Po wojnie, w 1945 roku, teren przejął Skarb Państwa i przekazał go w zarząd Lasom Państwowym. Oficjalnie rezerwat utworzono 30 września 1953 roku zarządzeniem Ministra Leśnictwa. Przez lata jego powierzchnia się zmieniała – początkowo wynosił 7 hektarów, później zmniejszono go do 3,22 ha, a obecnie według niektórych źródeł obejmuje około 12 hektarów.

Co zobaczyć w rezerwacie – skały, jaskinie i bukowy las

Główną atrakcją są formacje skalne z gruboławicowego piaskowca magurskiego, który należy do płaszczowiny magurskiej. Procesy erozji przez tysiące lat wyrzeźbiły w skałach niesamowite kształty – niektóre przypominają potężne baszty sięgające 10 metrów wysokości, inne wyglądają jak zwietrzałe, poszarpane mury.

Największe skupisko skał znajduje się w części przygrzbietowej, przy krawędzi stoku. Ale na całym obszarze rezerwatu rozsiane są pojedyncze formacje skalne o różnych rozmiarach i kształtach. Część z nich tworzy szczeliny i korytarze, które stanowią zimowisko dla kilku gatunków nietoperzy – dlatego wejście do tych jaskiń jest ściśle regulowane przepisami ochrony przyrody.

Największą jaskinią w rezerwacie jest Jaskinia Mroczna, która ma 198 metrów długości i 15,5 metra głębokości. To jaskinia szczelinowa, powstała w wyniku procesów erozyjnych w piaskowcu.

Nazwa góry i rezerwatu – Kornuty – pochodzi od rumuńskiego słowa „cornut”, co oznacza „rogaty”. To nawiązanie do charakterystycznego kształtu skalnych wychodni, które rzeczywiście mogą przypominać rogi.

Flora i fauna – bukowy las z reliktami

Rezerwat chroni nie tylko skały, ale też naturalne fragmenty buczyny karpackiej i kwaśnej buczyny górskiej z domieszką jodły i jaworu. To zespoły roślinne typowe dla Beskidu Niskiego, zachowane w miarę dobrze i bez większej ingerencji człowieka.

Specyficzny mikroklimat wokół skał – wilgotny, zacieniony, chłodny – sprzyja rozwojowi bogatej flory zarodnikowej. Rosną tu rzadkie mchy, wątrobowce i paprocie. Przez lata symbolem rezerwatu był chroniony języcznik zwyczajny, gatunek paproci związany z wilgotnymi, cienistymi miejscami.

Ciekawostką jest to, że na tym terenie znajdowało się kiedyś jedyne stanowisko kosodrzewiny w środkowej części Beskidów – relikt roślinny, który zwykle kojarzymy z wysokimi partiami Tatr. Niestety, obecnie fragment łąk, gdzie rosła kosodrzewina, w znacznej części zarósł lasem.

Rezerwat położony jest w otulinie Magurskiego Parku Narodowego oraz na terenie dwóch obszarów Natura 2000: siedliskowego „Ostoja Magurska” i ptasiego „Beskid Niski”.

Dla kogo to miejsce?

Rezerwat Kornuty to propozycja przede wszystkim dla miłośników dzikiej przyrody, geologii i fotografii. Monumentalne skały w otoczeniu bukowego lasu tworzą klimatyczną scenerię, która świetnie wygląda o każdej porze roku – zimą pokryte śniegiem, wiosną otoczone młodymi liśćmi, jesienią w kolorach złota i rdzy.

Miejsce sprawdzi się też dla rodzin z nieco starszymi dziećmi, które lubią aktywność na świeżym powietrzu. Trzeba jednak pamiętać, że to teren górski z podejściem, więc wymaga pewnej kondycji. Nie jest to spacer po równym terenie – czeka was wędrówka po szlaku z przewyższeniami.

Fotografowie znajdą tu wiele interesujących kadrów – od detali skalnych formacji, przez grę światła w lesie, po panoramy z górskich grzbietów. Warto zabrać aparat z szerokokątnym obiektywem, żeby uchwycić monumentalność skał.

Jak dojechać i ile czasu zaplanować?

Rezerwat znajduje się w gminie Sękowa, w powiecie gorlickim. Najbliższymi miejscowościami są Bartne i Bodaki. Najwygodniejszy dojazd to samochodem – można dojechać do wsi Bartne, gdzie znajduje się prawosławna cerkiew Świętych Kosmy i Damiana. To dobry punkt startowy na wędrówkę.

Z Bartnego prowadzi żółty szlak turystyczny, który podchodzi na szczyt Kornuty (830 m n.p.m.). Rezerwat znajduje się kilkaset metrów dalej, na południowych zboczach góry. Przez sam rezerwat wiedzie zielony szlak spacerowy, który malowniczo wije się między skałami.

Alternatywne podejście możliwe jest od strony grzbietu Magury Małastowskiej – dla bardziej wprawionych turystów, którzy planują dłuższą wędrówkę po paśmie Magury Wątkowskiej.

Na zwiedzanie samego rezerwatu warto przeznaczyć około godziny, może półtorej, jeśli chcecie spokojnie pospacerować między skałami i zrobić zdjęcia. Jeśli planujecie wejście od strony Bartnego z powrotem, to całą wycieczkę lepiej zaplanować na 3-4 godziny, w zależności od tempa i kondycji.

Informacje praktyczne – co warto wiedzieć przed wizytą

Wstęp: Rezerwat jest ogólnodostępny i bezpłatny. Jak każdy obszar chroniony, obowiązują tu zasady ochrony przyrody – nie wolno śmiecić, niszczyć roślinności, hałasować czy rozpalać ognisk.

Dostępność: Rezerwat można zwiedzać przez cały rok. Zimą warto mieć odpowiednie obuwie – szlaki mogą być oblodzone lub zasypane śniegiem. Najpiękniej jest tu wiosną, gdy buczy się zieleń, i jesienią, w czasie złotej polskiej jesieni.

Oznakowanie: Szlaki są dobrze oznakowane – żółty prowadzi z Bartnego na Kornuty, zielony wiedzie przez rezerwat. Na miejscu znajdują się tablice informacyjne o rezerwacie.

Co zabrać: Wygodne buty trekkingowe (teren górski, nierówny), wodę, coś do jedzenia na szlaku, aparat fotograficzny. Latem przyda się repelent na komary – w lesie bywa ich sporo.

Nocleg i baza: Najbliższe miejscowości z bazą noclegową to Gorlice (około 20 km) oraz okoliczne wsie w Beskidzie Niskim, gdzie można znaleźć agroturystyki i pensjonaty. Przed II wojną światową poniżej rezerwatu istniało schronisko turystyczne, które niestety spłonęło.

Rezerwat zarządza Nadleśnictwo Gorlice (leśnictwo Bodaki). Teren leży na gruntach Skarbu Państwa.

Kornuty to miejsce z dala od turystycznych szlaków masowych, gdzie można poczuć autentyczność beskidzkiej przyrody. Nie ma tu tłumów, budek z pamiątkami ani rozrywkowej infrastruktury – jest za to cisza, zapach lasu i surowe piękno skalnych formacji wyrzeźbionych przez naturę.