W Gorlicach, na Placu Dworzysko 2, na jednym z budynków można natknąć się na nietypową ozdobę – mural przedstawiający biegacza zielonozłotego, efektownego chrząszcza o metalicznie lśniącym pancerzu. To jeden z elementów ulicznego atlasu owadów, projektu upamiętniającego niezwykłą postać księdza Bronisława Świeykowskiego i jego pasję entomologiczną. Mini murale rozrzucone po mieście tworzą swoistą grę terenową dla spacerowiczów, którzy mogą polować na kolejne okazy z niegdyś słynnej kolekcji.
- unikalne mini murale w różnych lokalizacjach
- historia księdza Świeykowskiego
- stylizowane na dawne atlasy
- interaktywna gra terenowa
- piękno przyrody w miejskim otoczeniu
Ksiądz z małpką, papugą i kolekcją owadów
Bronisław Świeykowski to postać, którą w Gorlicach zna każdy. Burmistrz, duchowny, pedagog, publicysta – człowiek wielu talentów i jeszcze większej odwagi. Honorowy Obywatel Miasta Gorlice, autor pamiętnika „Z dni grozy w Gorlicach”, zapisał się w historii miasta przede wszystkim swoją działalnością społeczną i polityczną. Ale mieszkańcy zapamiętali go też z zupełnie innego powodu.
Wspominany jest jako wysoki, szczupły mężczyzna w kapeluszu, spacerujący po mieście ze swoją małpką lub papugą. Ten obraz mówi wiele o charakterze księdza – człowieka, który nie bał się być inny, który łączył duchowość z fascynacją przyrodą w czasach, gdy takie połączenie mogło budzić zdziwienie.
Świeykowski znany był z umiłowania do przyrody, a jego kolekcja motyli i owadów cieszyła się popularnością w całym kraju, a nawet za granicą. Pisał artykuły naukowe poświęcone entomologii, a jego osobiste zbiory z tego zakresu były niezwykłe. Nie było to hobby dla zabicia czasu – ksiądz podchodził do swojej pasji z prawdziwą pasją badacza.
Znaczna część kolekcji została zniszczona w 1915 roku w czasie bombardowania, ale lista okazów, które posiadał ksiądz Świeykowski jest do dziś dostępna. Chroni jej gorlickie muzeum PTTK w Gorlicach.
Uliczny atlas owadów – polowanie na murale
Spacerując po Gorlicach warto mieć oczy dookoła głowy, bo w różnych zakątkach miasta czają się wyjątkowe owady – okazy z entomologicznej kolekcji ks. Bronisława Świeykowskiego. Mini murale, niczym ryciny z kart przyrodniczego atlasu, ozdobiły budynki, mury, zakątki i zaułki Gorlic.
To nie są wielkoformatowe dzieła street artu, jakie znamy z wielkich miast. Te murale są kameralne, stylizowane na ilustracje z dawnych atlasów przyrodniczych – z precyzyjnie odwzorowanymi detalami, łacińskimi nazwami, naukowym charakterem. Trzeba ich poszukać, co sprawia, że zwiedzanie Gorlic staje się czymś więcej niż standardowym spacerem po mieście.
Biegacz zielonozłoty to tylko jeden z wielu okazów. W różnych punktach miasta można znaleźć też kraśnika pięcioplamka na ulicy Dukielskiej, turkucia podjadka przy Garbarskiej, husarza władcę na ulicy 3 Maja, pazia królowej przy Galerii Centrum Kultury czy kruszczycę złotawkę na Solidarności. Każdy mural to osobna lokalizacja do odwiedzenia.
Biegacz zielonozłoty – klejnot górskich lasów
Biegacz zielonozłoty (Carabus auronitens) to gatunek dużego chrząszcza z rodziny biegaczowatych. W polskich lasach to jeden z najbardziej efektownych przedstawicieli swojej rodziny. Metalicznie połyskujący pancerz w odcieniach zieleni i złota, kontrastujące z nim czerwonawe nogi – owad, którego nie da się pomylić z żadnym innym.
Mimo że nie lata, biegacz zielonozłoty potrafi być zaskakująco sprawny. Wspina się po korze drzew, szybko przemieszcza się w ściółce leśnej, poluje na ofiary nawet dwukrotnie większe od siebie. To drapieżnik, który żywi się ślimakami, gąsienicami, larwami innych owadów i dżdżownicami. Aktywny głównie nocą, w dzień ukrywa się pod próchniejącymi pniami.
Biegacz zielonozłoty może żyć nawet do ośmiu lat, co jak na owada jest wyjątkowo długim okresem. W Polsce objęty jest ochroną gatunkową.
Występuje w lasach różnych typów, od Pirenejów po Karpaty. W polskich górach – Tatrach i Bieszczadach – spotykany jest nawet powyżej górnej granicy lasu. To bioindykator – jego obecność świadczy o dobrym stanie środowiska, bo gatunek jest wrażliwy na pestycydy i nawozy sztuczne.
Dla kogo ten spacer po muralach?
Uliczny atlas owadów to propozycja dla różnych grup. Rodziny z dziećmi mogą potraktować poszukiwanie murali jako grę terenową – dzieci uwielbiają takie miejskie poszukiwania, a przy okazji poznają coś o przyrodzie i historii miasta. Dla miłośników nietypowych atrakcji to okazja, by zobaczyć Gorlice z innej perspektywy, nie tylko przez pryzmat historii I wojny światowej, z którą miasto jest głównie kojarzone.
Entomolodzy i miłośnicy przyrody docenią precyzję wykonania murali i fakt, że projekt upamiętnia prawdziwą kolekcję, która faktycznie istniała. To nie są wymyślone owady – każdy z przedstawionych gatunków był częścią zbiorów księdza Świeykowskiego.
Projekt ma też wymiar edukacyjny. Pokazuje, że pasja do przyrody nie jest wymysłem ostatnich lat, że sto lat temu również byli ludzie, którzy z zaangażowaniem badali i dokumentowali świat owadów. I że można być jednocześnie duchownym, działaczem społecznym i naukowcem.
Jak znaleźć mural biegacza zielonozłotego
Mural znajduje się na Placu Dworzysko 2 w Gorlicach. To centrum miasta, więc dojazd nie stanowi problemu. Można przyjechać własnym samochodem – w okolicy są miejsca parkingowe, choć w sezonie turystycznym i w weekendy bywa z nimi ciasno. Gorlice mają też połączenia autobusowe z większych miast regionu.
Samo znalezienie muralu wymaga uważnego spojrzenia – to nie wielki obraz na całej ścianie budynku, ale stosunkowo niewielka praca, która wygląda jak powiększona ilustracja z atlasu. Warto mieć przy sobie listę lokalizacji wszystkich murali z projektu, żeby podczas jednego spaceru odwiedzić kilka punktów.
Praktyczne informacje
Dostępność: Mural jest dostępny przez całą dobę, siedem dni w tygniu. To sztuka uliczna, więc oglądanie jest bezpłatne i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji.
Czas zwiedzania: Sam mural można obejrzeć w kilka minut. Jeśli ktoś chce znaleźć wszystkie murale z serii ulicznego atlasu owadów, warto zarezerwować godzinę lub dwie na spacer po Gorlicach. Można to połączyć ze zwiedzaniem innych atrakcji miasta – pomnika księdza Świeykowskiego w ratuszu, Galerii Sztuki Dwór Karwacjanów (gdzie jedna z sal nosi imię księdza) czy cmentarza parafialnego, gdzie znajduje się jego grób.
Dojazd: Gorlice leżą przy drodze krajowej nr 28, około 100 km na południowy wschód od Krakowa. Z Krakowa można dojechać autobusem (połączenia kilka razy dziennie) lub samochodem – trasa zajmuje około 1,5-2 godzin. Z Nowego Sącza to około 40 km.
Parking: W centrum Gorlic dostępne są płatne miejsca parkingowe. Stawki standardowe dla małych miast – kilka złotych za godzinę.
Dodatkowe informacje: Więcej szczegółów o projekcie i lokalizacjach poszczególnych murali można znaleźć na stronie Urzędu Miejskiego w Gorlicach lub w lokalnym punkcie informacji turystycznej.